Ανάπτυξη παιδιών με αυτισμό με το παιχνίδι Pam Pam Pam

Είμαστε η Μάρτι και ο Ρόμπι — σύζυγος και σύζυγος, και οι δύο ειδικοί αγωγής με ειδίκευση στον αυτισμό — και η κόρη μας, Νόρα, η οποία ως φοιτήτρια πανεπιστημίου φέρνει τη φρέσκια ορμή. Πίσω μας πάνω από δύο δεκαετίες αναπτυξιακής εργασίας, και ένας κοινός στόχος: τα παιδιά με αυτισμό να νιώθουν σαν στο σπίτι τους στο τραπέζι του παιχνιδιού.

Το Παμ Παμ Παμ (Pam Pam Pam) σχεδιάστηκε έτσι ώστε το γνωστικό προφίλ των παιδιών με αυτισμό — η συστημική σκέψη, η οπτική εστίαση στις λεπτομέρειες, η τήρηση κανόνων — να είναι φυσικό πλεονέκτημα, όχι εμπόδιο.

Ρυθμικές συλλαβές για την ομιλία του παιδιού με αυτισμό

Για τα παιδιά που δεν μιλούν ή που μιλούν με δυσκολία, η εκφώνηση ρυθμικών, απλών συλλαβών είναι πολύ ευκολότερη από τις σύνθετες λέξεις. Ο παλμός του «Παμ Παμ Παμ» λειτουργεί ως άσκηση εκκίνησης της ομιλίας.

Το /p/ είναι διχειλικό κλειστό σύμφωνο, το /a/ ανοιχτό φωνήεν και το /m/ διχειλικό ένρινο σύμφωνο — εμφανίζονται πρώτα στη φάση της φλυαρίας. Η αίσθηση επιτυχίας ότι το παιδί μπορεί να πει το όνομα του παιχνιδιού το εμπλέκει ήδη από το πρώτο λεπτό.

Ανάπτυξη παιδιών με αυτισμό με το παιχνίδι λογικής Pam Pam Pam

Παιδί με αυτισμό παίζει το επιτραπέζιο παιχνίδι Pam Pam Pam με τον αναπτυξιακό του θεραπευτή

Αν δεν μιλάει, πάλι παίζει

Σχεδιάσαμε το παιχνίδι έτσι ώστε να μπορεί να παίζεται ολοκληρωμένα και χωρίς ομιλία. Η αποστολή δεν είναι το ξέσπασμα της φωνής, αλλά η «τοποθέτηση» των σκέψεων. Το παιδί επιλέγει τους δίσκους από τη θήκη δίσκων και τους τοποθετεί στη λωρίδα απάντησης. Αυτή η ακολουθία κινήσεων είναι η ίδια η επικοινωνία.

Η λογική των δίσκων και της λωρίδας απάντησης συμπίπτει με τη βασική λογική των συστημάτων επικοινωνίας μέσω εικόνων: επιλογή (selection), σύνθεση (construction), παράδοση (transaction).

Ανάπτυξη παιδιών με αυτισμό — 3 επίπεδα επικοινωνίας

Και τα τρία ισοδύναμα — το παιδί μπορεί να κινείται ελεύθερα ανάμεσά τους.

Μόνο λωρίδα

Το χαμηλότερο κατώφλι. Η τοποθέτηση της λωρίδας από μόνη της είναι ολοκληρωμένη απάντηση. Δεν απαιτείται καμία λεκτική επίδοση.

Λωρίδα + υπόδειξη

Το παιδί αφήνει τη λωρίδα και δείχνει τους δίσκους. Το πρώτο βήμα της σκόπιμης κοινοποίησης — η προσοχή στρέφεται προς το περιβάλλον.

Λωρίδα + δείξιμο + «Παμ Παμ Παμ»

Το παιδί αφήνει τη λωρίδα, δείχνει τους δίσκους και εκφωνεί: «Παμ Παμ Παμ.» Φωνητικά απλό, ο ρυθμός βοηθάει την άρθρωση.
Όποιος δεν μπορεί να το εκφωνήσει, μπορεί να το αναπαράξει με συσκευή ΕΕΕ (π.χ. με κουμπί επικοινωνίας) — αυτό είναι εξίσου έγκυρο.

Ο πίνακας αναζήτησης: όταν η σκέψη γίνεται ορατή

Ως ειδικός είναι συχνά δύσκολο να δει κανείς μέσα στο κεφάλι του παιδιού: κατανοεί την εργασία ή μαντεύει; Για αυτό υπάρχει ο πίνακας αναζήτησης. Το παιδί, πάνω σ’ αυτή την πλαστικοποιημένη σελίδα, οδηγεί βήμα προς βήμα, οπτικά, τη λογική του.

Ο ειδικός βλέπει με ακρίβεια πού βρίσκεται, τι κατάλαβε και πού κόλλησε. Δεν χρειάζεται να ρωτήσουμε — αρκεί να παρατηρούμε.

Κοπέλα με αυτισμό παρουσιάζει πώς να χρησιμοποιήσει τον πίνακα αναζήτησης — Χρήση πίνακα αναζήτησης

«Κόκκινο, κύκλος, πέντε» — η ασφαλής εκφώνηση

Η σύνταξη προτάσεων στο φάσμα του αυτισμού συχνά προκαλεί άγχος. Η γλώσσα του Παμ Παμ Παμ είναι από τη φύση της δεσμευμένη: «Κόκκινο, κύκλος, πέντε.» Δεν χρειάζεται κλίση, δεν χρειάζονται σύνδεσμοι — μόνο τα καθαρά δεδομένα: Χρώμα–Σχήμα–Τιμή.

Αυτό το δεσμευμένο γλωσσικό πάνελ δίνει ασφάλεια και είναι απαλλαγμένο από κοινωνικές παγίδες: δεν περιέχει ειρωνεία, προσδοκίες έντονης έμφασης, συμβάσεις ευγένειας. Η αίσθηση επιτυχίας αυξάνει την επικοινωνιακή τόλμη.

Έφηβος/-η με αυτισμό παίζει με τους φίλους του/της

Αντιστροφή ικανοτήτων

Η κοινωνική ένταξη συχνά αφορά το να προσπαθεί το παιδί με αυτισμό να προσαρμοστεί. Το Παμ Παμ Παμ το αντιστρέφει αυτό. Η συστημική σκέψη, η προσοχή στις λεπτομέρειες και η αναγνώριση μοτίβων είναι εδώ ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Το σύστημα κανόνων είναι δυαδικό — ταιριάζει ή όχι — απαλλαγμένο από εξαιρέσεις.

Στο πεδίο της οπτικής λογικής το παιδί με αυτισμό παίζει στην έδρα του.

Αγόρι με αυτισμό έχει τοποθετήσει τη λωρίδα απάντησής του ανάμεσα στην κάρτα του και στην τράπουλα τραβήγματος

Ήσυχη Σύνδεση: η δύναμη του Κοινού τρίτου

Για το παιδί με αυτισμό η άμεση οπτική επαφή και η υποχρεωτική προφορική αλληλεπίδραση είναι συχνά στρες. Στο τραπέζι του παιχνιδιού η προσοχή όλων στρέφεται προς τους δίσκους και τη λωρίδα απάντησης — όχι ο ένας στον άλλον. Αυτό το παιδαγωγικό πλαίσιο λειτουργεί στην αρχή του «Κοινού Τρίτου»: ο ειδικός και το παιδί δεν επικοινωνούν ο ένας με τον άλλον, αλλά με το κοινό αντικείμενο.

Η παρουσία και η προσοχή είναι αμοιβαίες, αλλά το κοινωνικό φορτίο ελάχιστο. Το παιδί συνδέεται μέσω του παιχνιδιού — με ασφάλεια, με τον δικό του ρυθμό, ακόμη και χωρίς λόγια. Αυτή είναι η Γέφυρα της Διπλής Ενσυναίσθησης (Milton, 2012): δεν προσαρμόζεται η αυτιστική πλευρά, αλλά το πλαίσιο δημιουργεί κοινό χώρο για τα δύο νευρικά συστήματα.

Δόμηση του περιβάλλοντος και του αισθητηριακού πεδίου

Οπτικοποίηση του χώρου — βάση τοποθέτησης καρτών, με σχεδιασμένες σιλουέτες. «Κάθε πράγμα έχει τη θέση του.»
Οπτικοποίηση του χρόνου — το πάχος της τράπουλας τραβήγματος δείχνει πόσο μένει ακόμα. Το «ορατό τέλος» βοηθά τη διατήρηση της εργασίας.
Αισθητηριακή προστασία — δίσκοι εξάσκησης και ζάρια σε κλειστό, επενδυμένο κουτί: χωρίς θόρυβο, χωρίς κύλιση.
Το Velcro ως αισθητηριακό κανάλι — ο ήχος του «κρακ» και η φυσική αντίσταση δίνουν αισθητηριακή ανατροφοδότηση. Η αναζήτηση αισθητηριακών ερεθισμάτων ενσωματώνεται στο παιχνίδι.