Ondersteuning van autistische kinderen met het Pam Pam Pam-spel

Wij zijn Márti en Robi — man en vrouw, beiden autisme-gespecialiseerd orthopedagoog —, en onze dochter Nóra, die als universiteitsstudente de frisse blik inbrengt. Achter ons liggen meer dan twee decennia ontwikkelingswerk, en één gezamenlijk doel: dat autistische kinderen zich aan de speltafel thuis voelen.

Pam Pam Pam is zo ontworpen dat het cognitieve profiel van autistische kinderen — systeemdenken, visuele aandacht voor detail, regelgerichtheid — een natuurlijk voordeel wordt, geen obstakel.

Ritmische lettergrepen voor de spraak van het autistische kind

Voor kinderen die niet of moeilijk spreken, is het uitspreken van ritmische, eenvoudige lettergrepen veel gemakkelijker dan dat van ingewikkelde woorden. Het ritme van „Pam Pam Pam” werkt als spraakaanzettende oefening.

De /p/ is een bilabiale plosief, de /a/ een open klinker en de /m/ een bilabiale nasaal — alle drie verschijnen in de brabbelfase als eerste. Het succesgevoel dat het kind de naam van het spel zelf kan uitspreken, betrekt het al binnen de eerste minuut bij het spel.

Ondersteuning van autistische kinderen met het logische spel Pam Pam Pam

Autistisch kind speelt met de specialist het bordspel Pam Pam Pam

Wie niet spreekt, speelt toch mee

Het spel werd zo ontworpen dat het ook zonder spraak volledig speelbaar is. De opdracht is niet het uitroepen van het antwoord, maar het „uitleggen” van de gedachten. Het kind kiest de schijven van het schijvendienblad en legt ze op de antwoordstrook. Deze opeenvolging van bewegingen is de communicatie zelf.

De logica van de schijven en de antwoordstrook valt samen met de basislogica van beeldgebaseerde communicatiesystemen: selecteren (selectie), samenstellen (constructie), overdragen (transactie).

Ondersteuning van autistische kinderen — 3 communicatieniveaus

Alle drie zijn gelijkwaardig — het kind mag er vrij tussen bewegen.

Alleen strook

De laagste drempel. Het neerleggen van de strook is op zichzelf een volledig antwoord. Er wordt geen enkele verbale prestatie verwacht.

Strook + wijzen

Het kind legt de strook neer en wijst de schijven aan. De eerste stap van intentionele deling — de aandacht richt zich naar de omgeving.

Strook + aanwijzen + „Pam Pam Pam”

Het kind legt de strook neer, wijst de schijven aan en zegt: „Pam Pam Pam.” Fonetisch eenvoudig, het ritme ondersteunt de articulatie.
Wie het niet kan uitspreken, kan het via een OC-hulpmiddel (bijvoorbeeld een communicatieknop) afspelen — dat geldt evenzeer.

Het eliminatiebord: wanneer het denken zichtbaar wordt

Als specialist is het vaak moeilijk in het hoofd van het kind te kijken: begrijpt het de opdracht, of gokt het? Het eliminatiebord is daarvoor bedoeld. Het kind volgt op dit gelamineerde blad stap voor stap zijn eigen logica — en de specialist leest mee.

De specialist ziet precies waar het kind staat, wat het heeft begrepen en waar het is vastgelopen. We hoeven niet te vragen — alleen te kijken.

Autistisch meisje demonstreert hoe het eliminatiebord te gebruiken — Gebruik van het eliminatiebord

„Rood, cirkel, vijf” — het veilige spreekmoment

Zinsbouw veroorzaakt op het autismespectrum vaak angst. De taal van Pam Pam Pam is van nature beperkt: „Rood, cirkel, vijf.” Geen vervoegingen nodig, geen voegwoorden — alleen de zuivere feiten: Kleur–Vorm–Waarde.

Deze gebonden taalformule biedt veiligheid en is vrij van sociale valkuilen: er zit geen ironie in, geen verwachting rond intonatie, geen beleefdheidsconventies. Het kind kan rustig zijn antwoord meedelen.

Autistische tiener speelt met zijn vrienden

Competentie-omkering

Sociale integratie betekent dikwijls dat het autistische kind zich probeert aan te passen. Pam Pam Pam draait dit om. Systeemdenken, aandacht voor detail en patroonherkenning zijn hier een competitief voordeel. Het regelsysteem is binair — komt overeen of niet — en zonder uitzonderingen.

Op het terrein van visuele logica speelt het autistische kind op eigen terrein.

Autistische jongen heeft zijn antwoordstrook tussen zijn kaart en de trekstapel gelegd

Stille verbinding: de kracht van het gemeenschappelijke derde

Voor het autistische kind zijn direct oogcontact en de verplichting tot mondelinge interactie vaak stresserend. Aan de speltafel is ieders aandacht gericht op de kaarten, de schijven en de antwoordstrook — een gemeenschappelijke „derde”, een gezamenlijk brandpunt. Verbinding ontstaat door samen te kijken naar hetzelfde object, in plaats van naar elkaar.

De aanwezigheid en de aandacht zijn wederzijds, maar de sociale belasting is minimaal. Het kind verbindt zich via het spel — veilig, in zijn eigen tempo, ook zonder woorden. Dit is de Brug van Dubbele Empathie (Milton, 2012): niet de autistische partij past zich aan, het kader schept een gemeenschappelijke ruimte voor beide zenuwstelsels.

Structurering van omgeving en zintuiglijke prikkels

Ruimte visualiseren — kaartenlegger met getekende silhouetten. „Alles heeft zijn plaats.”
Tijd visualiseren — de dikte van de trekstapel toont hoeveel er nog rest. Het „zichtbare einde” ondersteunt het volhouden van de taak.
Zintuiglijke bescherming — oefenschijven en dobbelstenen in een gesloten, beklede doos: geen lawaai, geen wegrollen.
Klittenband als zintuiglijk kanaal — het „ritsende” geluid en de fysieke weerstand bieden zintuiglijke terugkoppeling. Prikkelzoekend gedrag wordt zo ingebouwd in het spelproces.

Probeer het

Spelregel → Het volledige systeem →